كتاب طب الائمه: از علي بن موسي الرضا عليهالسلام كه فرمودند شنيدم از پدرم حضرت موسي بن جعفر عليه السلام كه كسي به ايشان شكايت كرد از بيماري، اطباء حاضر توصيف كردند براي حضرت از عجايب ادويه.
پس حضرت فرمودند چرا راه دور ميرويد. قناعت كنيد به هليله زرد و رازيانه و شكر روزي 5 درهم (15 گرم ناشتا)3 روز متوالي در سه ماه متوالي در ابتداي گرما و در زمستان همان برنامه ولي بجاي رازيانه از مصطكي استفاده شود. امام عليهالسلام فرمودند كسي كه اين دستور را اجرا كند در آن سال اصلاً بيمار نخواهد شد.
رازيانه، مصطكي از ديدگاه گياه درماني:
طبيعت رازيانه گرم و خشك افعال و خواص آن عبارتند از: باز كنند مجاري سينه، كبد و طحال و كليه و مثانه و مسكن دردهاي آنها كه دراثر سردي باشد. مقوي معده و باصره است.
مصطكي:
طبيعت آن سرد است.
دارويي است ملطف يعني لطيف كننده اعضاء بدن اگر مقداي از اين صمغ را با مقداري صبر زرد مخلوط كرده و بجوند رطوبات زياد مغز، سر و رطوبت زيادي پردههاي مننژ را جذب مينمايد.
اگر مقداري از اين مخلوط را به افرادي كه سردردهاي سرد مزاج دارند بدهيم بطوري كه صبر زرد يك پنجم مصطكي باشد براي آنان مفيد خواهد بود.
بوييدن مصطكي وسواس را از بين ميبرد و ماليخوليا را تخفيف ميدهد. مصرف آن با كندر هوش و حافظه را زياد ميكند.
افرادي كه بيماري كزاز مبتلا شدهاند چنانچه ضمن مصرف داروهاي خوراكي و ضمادي ديگر با آب طبخ شده مصطكي ماهيچههاي گرفته شدهي آنان را ماساژ دهند گرفتگي برطرف خواهد شد و در معالجه بيماري موثر خواهد بود. اگر در گوش كسي ورمي پيدا شود يا غدهاي باشد كه سبب سنگيني گوش يا كري گردد بايد مقداري مصطكي را در آب جوشانيده و پس از سرد شدن روزي دو سه بار سه قطره از آنر ا در گوش بچكانند غده را باز و سنگيني يا كري را بر طرف ميسازد.
اين عمل را با روغن كنجد هم بجوشانند براي سنگيني گوش مفيد است.
افرادي كه گوشت پاي دندانهايشان رفته باشد و لثههاي آنها سست شده باشد اگر روزانه مقداري مصطكي بجوند پاي دندانها گوشت ميآورد و لثهها سالم و محكم ميگردند.
مقدار خوراكش 5 گرم است.
مقوي قوي و اعضاي رئيسه بدن مثل معده، كبد، كليهها و رودهها و مغز و تقويت كننده حافظه و برطرف كننده سوء هضم و ورمهاي دستگاههاي مختلف بدن ميباشد.
با توجه به خواص متنوع گياهان در جمعبندي فوقالذكر و تقويت اكثر سيستمهاي مختلف بدن، بيمار شدن تعجبآور است زيرا اغلب بيماريها حاصل از ضعف عمومي بدن ميباشد.
«طرخون»
طبيعت آن گرم است.
خواص ـ كاربرد:
اين گياه را همراه با سبزيجات ميخورند و در مقدار زيادتر مصرف درماني نيز دارد.
گياهي است،دفع كننده گازها و اخلاط بدن، مقوي معده، كم كننده رطوبات اضافه بدن، جويدن آن دهان را خوشبو ميكند. قدرت دماغ را در برابر بعضي ويروسها مانند: ويروس آبله و باكتريحصبه زياد ميكند و چنانچه طرخون خشك را با رازيانه دم كرده ميل كنند قدرت اثر آن دو چندان ميشود.
افراد گرم مزاج نبايد در خوردن آن افراط نمايند. مقدار خوراك آن خشك شدهي آن به صورت دم كرده دو تا چهارمثقال است و به صورت تازه همراه با سبزيجات به طور معمول است. عاقرقرها همان ريشه طرخون است كه خواص و مقدار خوراك آن 5 گرم است.
ريشهي آن در لكنت زبان مصرف دارد. كاربرد ديگر آن در لرزش و فلج و در افراد سرد مزاج تقويت نيروي جسمي است.
كندر
قال رسول الله صلي الله عليه و آله: ما أنبت الحرمل من شجره و البان و لاثمره الا و ملك موكل بها حتي تصل الي من وصلت اليه او تصي حطاماً. و ان في أصلها و فرعها نشره و أن في حبها الشفاء من اثنين و سبعين داء، فتداووا بها و بالكندر.
ترجمه: از حضرت رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم چنين آمده است كه هيچ برگ و ميوهاي از اسپند نميرويد مگر از هنگام رويش و خشك شدن و مصرف آن فرشتهاي موكل آن است؛ مداوا كنيد بيماران خود را با اسپند و كندر زيرا كه هفتاد و دو دوا در آنها است.
كندر صمغ درختي است خاردار حدود دو متر است و در نواحي گرم زمين ميرويد. بهترين نوع كندر آن است كه خالص و تازه و نرم باشد ظاهري سفيد داشته و زود شكسته نميشود و هنگامي كه آن را ميشكنيم داخل آن چسبنده و زرد و طلايي رنگ باشد.
براي داخل كردن كندر در معاجين، ابتدا كندر را در عرق رازيانه ميخيسانند سپس در معجون داخل ميكنند.
طبيعت كندر گرم و خشك است اين دارو مقوي قلب، مقوي حافظه، جلب كننده رطوبات دماغي، صاف كننده صدا در افرادي كه خواننده هستند ، برطرف كننده خفقان و معالج سرفه مزمن رطوبي است. اگر كندر با عسل خورده شود فراموشي و ضعف حافظه را مرتفع ميكند. مقوي دندان و لثه است. چنانچه مقدار يك مثقال از آن را در آب حل كرده و چند روز ناشتا ميل كنند زيادتي بلغم و كندي ذهن را برطرف ميكنند و اگر مقداري از آن را با سرمه مخلوط و در چشم بكشند سبب شفافيت چشم ميشود و اگر در چشم قرحه يا جراحتي باشد معالجه خواهد كرد.
خوردن كندر با شكر ني سبب تقويت دستگاه گوارش ميشود و نفخ آن را نيز زايل ميگرداند. خوردن كندر با آب سرد در افرادي كه اسهال و استفراغ دارند اسهال را بند واستفراع را قطع ميكند.
در بيماري وجع يا مرميقيا يعني مرضي كه شخص تصور ميكند در روي پوست او مورچه يا حشرهاي دارد راه ميرود و حجامت و كندر داروي بسيار خوبي است كه به تجربه رسيده است مقدار خوراك كندر 5/2 تا 5 گرم است كه ميتوان این مقدار را به تنهايي يا با عسل يا با صمغ عربي يا دارويي ديگر مخلوط و مصرف كرد. معمولاً كندر با عسل و صمغ عربي از هر كدام يك مثقال (عسل بيشتر باشد مانعي ندارد) را مخلوط كرده و ناشتا ميخورند، در افراد كند ذهن صفراوي مزاج يك مثقال كندر را با يكي دو مثقال پوست هليلهزرد مخلوط كرده و در دو وعده ميخورند و اين عمل را ميتوان چندبار در روز تكرار كرد.
به مدت بيست روز كندي ذهن را مرتفع ميسازد(يك مثقال كندر و دو مثقال پوست هليله زرد يك خوراك است). گاهي نقطهاي سرخ يا كبود رنگ در روي سفيدي چشم پيدا ميشود كه آن را طرفه نامند حال اگر دود كندر به چشم دهند آن لكه برطرف ميگردد.
در چشم تو اي كه طرفه ظاهر باشد زين نقطه ،ترا غبار خاطر باشد
چون ديـده خود، بدود كنــدر دادي گر دفع نگردد از تو نادر باشد
خواصّ كُندُر در روايات
پيامبر خدا(ص): بر شما باد كُندُر؛ زيرا آن سان كه انگشتان، عرق را از پيشاني پاك مي كنند، پشت را محكم مي كند، عقل را افزون مي كند، ذهن را ذكاوت مي دهد، چشم را جلا مي بخشد و فراموشي را از ميان مي برد.
پيامبر خدا(ص):- خطاب به امام علي (ع)- : اي علي! سه چيز بر حافظه مي افزايد و بلغم را مي برد: كُندُر ، مسواك و قرائت قرآن.
امام علي(ع): جويدن كُندُر ، دندان ها را استحكام مي بخشد ، بلغم را مي راند و بوي دهان را مي برد .
كنز العمّال – به نقل از عبدالله بن جعفر- : مردي نزد علي بن ابي طالب (ع) آمد و از فراموشي، اظهار ناراحتي كرد. فرمود:« بر تو باد كُندُر؛ چرا كه دل را شجاعت مي بخشد و فراموشي را از ميان مي برد».
امام صادق(ع): پيامبر (ص) عسل مي خورد و مي فرمود:« نيز[قرائت] آياتي از قرآن و جويدن كُندُر بلغم را از ميان مي برد».
امام رضا(ع): فراوان كُندُر بخوريد. آن را در دهان نگه داريد و نيك بجويد، براي من، جويدن آن، دوست داشتني تر است؛ چرا كه بلغم معده را پاك مي كند، عقل را استحكام مي بخشد و غذا را گوارا مي سازد.
پيامبر خدا(ص): به زنان باردار خود، كُندُر بدهيد؛ چرا كه عقل كودك را افزون مي كند.